W ciągu ostatnich lat pojawiło się wiele badań, które wykazują zaskakująco silny związek między nadmiarem żelaza w organizmie a zwiększonym ryzykiem rozwoju demencji i choroby Alzheimera. Jeśli chorujesz na hemochromatozę – oto najważniejsze fakty, które warto znać.
1. Nadmiar żelaza nie kończy się na wątrobie
Przy hemochromatozie żelazo gromadzi się nie tylko w wątrobie, trzustce czy stawach, ale również w mózgu. Badania obrazowe (MRI) pokazały, że osoby z mutacjami HFE mają wyraźnie podwyższony poziom żelaza w kluczowych obszarach mózgu odpowiadających za pamięć i uczenie się – hipokampie, wzgórzu, jądrze ogoniastym. Nadmiar żelaza prowadzi do stresu oksydacyjnego, uszkadza neurony i sprzyja odkładaniu toksycznych złogów białka beta-amyloidu, które są znakiem rozpoznawczym Alzheimera ([1], [2], [3]).
2. Mutacje HFE = większe ryzyko demencji
Prace naukowe pokazują, że osoby z mutacją HFE (zwłaszcza C282Y) są szczególnie zagrożone – mężczyźni z tą mutacją mają niemal dwukrotnie wyższe ryzyko rozwoju demencji (Hazard Ratio=1.83). U kobiet ryzyko jest niższe, prawdopodobnie dlatego, że regularnie tracą żelazo podczas miesiączki ([1], [4]).
3. Więcej żelaza = gorsza pamięć i koncentracja
Nadmiar żelaza w mózgu sprzyja zjawisku “ferroptozy” – śmierci komórek nerwowych powiązanego z jonami Fe. Im wyższy poziom żelaza w mózgu, tym szybsze tempo utraty pamięci i gorsza koncentracja. Prace wykazują, że żelazo jest katalizatorem stresu oksydacyjnego, który dosłownie “przyspiesza” starzenie neuronów ([3], [2], [5]).
4. Geny HFE i transferyna – interakcje zwiększające zagrożenie
Badania genetyczne dowodzą, że osoby z mutacją HFE oraz transferyny są jeszcze bardziej narażone na Alzheimera. Dochodzi tu do nieprawidłowej gospodarki żelazem, które jest wyjątkowo destrukcyjne dla mózgu ([6]).
5. Jak się chronić?
Podsumowanie
Hemochromatoza to nie tylko zagrożenie dla wątroby, ale także poważny czynnik ryzyka problemów z pamięcią i zdrowiem mózgu. Im skuteczniej kontrolujesz żelazo, tym mniejsze ryzyko demencji w przyszłości. Ta wiedza wynika z najnowszych światowych badań naukowych – warto o tym pamiętać i działać profilaktycznie dla siebie i swoich bliskich.
Referencje
- Atkins JL, Pilling LC, Heales CJ, et al. Hemochromatosis Mutations, Brain Iron Imaging, and Dementia in the UK Biobank Cohort. Journal of Alzheimer’s Disease. 2021; DOI: 10.3233/JAD-201080
- Liu JL, Fan YG, Yang ZS, Wang ZY, Guo C. Iron and Alzheimer's Disease: From Pathogenesis to Therapeutic Implications. Frontiers in Neuroscience. 2018; DOI: 10.3389/fnins.2018.00632
- Wang F, Wang Y, Zhang Y, et al. Iron Dyshomeostasis and Ferroptosis: A New Alzheimer's Hypothesis. Frontiers in Aging Neuroscience. 2022; DOI: 10.3389/fnagi.2022.830569
- Haemochromatosis Genotypes and Incident Dementia in a Population-Based Cohort. Neurology. 2025; DOI: 10.1212/WNL.0000000000213743
- Levi S, Trovarelli G, Biasiotto G, et al. Iron imbalance in neurodegeneration. Molecular Psychiatry. 2024; DOI: 10.1038/s41380-023-02399-z
- Lehmann DJ, et al. Transferrin and HFE genes interact in Alzheimer’s disease risk: the Epistasis Project. Neurobiol Aging. 2012; DOI: 10.1016/j.neurobiolaging.2010.12.013