Czy wynik badania genetycznego w kierunku hemochromatozy powinien być interpretowany tak samo u osoby z Irlandii, Polski, Turcji czy Chin? Nowa praca opublikowana w 2026 roku w Eurasian Journal of Medicine pokazuje, że nie. Rozkład wariantów genu HFE, najczęściej analizowanego genu w diagnostyce dziedzicznej hemochromatozy, wyraźnie różni się między populacjami. Badanie tureckich autorów dostarcza ważnych danych dla regionu położonego na styku Europy, Bliskiego Wschodu i Azji.
Omawiana praca to:
Kablan, A., Sezer, A., Bakır, A., Güneş, A. K., Taşdelen, E., Bir, F. D., ... & Coşkun, Y. (2026). Distribution of HFE Gene Variants in Patients Undergoing Genetic Testing in Türkiye: A Retrospective Analysis of 643 Cases. Dostęp online: 15.05.2026.
Dlaczego to badanie jest ważne?
Najczęściej analizowanym genem w diagnostyce HH jest HFE. Klasyczna postać hemochromatozy HFE-zależnej, znana przede wszystkim z populacji północnoeuropejskich, jest najmocniej związana z wariantem:
- C282Y, czyli p.Cys282Tyr.
Drugim często badanym wariantem jest:
- H63D, czyli p.His63Asp.
W praktyce klinicznej te dwa warianty bywają traktowane bardzo różnie. C282Y w układzie homozygotycznym, czyli odziedziczony od obojga rodziców, jest klasycznym genotypem wysokiego ryzyka hemochromatozy w populacjach północnej Europy. H63D jest znacznie częstszy w wielu populacjach, ale ma dużo niższą penetrację, czyli sam w sobie znacznie rzadziej prowadzi do jawnej choroby.
Nowe badanie z Turcji pokazuje, że stosowanie schematów interpretacji opracowanych dla Europy Północnej może być niewystarczające w innych populacjach.
Co badali autorzy?
Badacze przeanalizowali wyniki sekwencjonowania genu HFE u 643 pacjentów badanych w latach 2022–2025 w laboratorium genetyki medycznej Ankara Etlik City Hospital w Turcji.
Była to analiza retrospektywna, czyli oparta na wcześniej wykonanych badaniach. Pacjenci byli kierowani do diagnostyki z powodu podejrzenia zaburzeń gospodarki żelazem albo w ramach diagnostyki różnicowej.
W praktyce do takich badań trafiają osoby m.in. z:
- podwyższonym wysyceniem transferryny,
- zwiększonym stężeniem ferrytyny,
- niektórymi odchyleniami w morfologii,
- przewlekłym zmęczeniem,
- bólami brzucha,
- utratą masy ciała,
- bólami stawów,
- cukrzycą,
- powiększeniem wątroby,
- zaburzeniami rytmu serca,
- przebarwieniem skóry.
Ważne: autorzy tej pracy nie analizowali danych klinicznych ani biochemicznych. Badanie skupiało się wyłącznie na częstości wariantów genetycznych HFE.
Kto uczestniczył w badaniu?
W badaniu uwzględniono 643 osoby:
- 190 kobiet,
- 453 mężczyzn.
Średni wiek wynosił 46,8 roku, a mediana wieku — 49 lat. Zakres wieku był bardzo szeroki: od 6 miesięcy do 86 lat.
Większość osób była w wieku dorosłym, ale obecność pacjentów pediatrycznych i starszych pozwoliła autorom uchwycić szeroki przekrój osób kierowanych na badanie HFE.
Najważniejszy wynik: większość nie miała wykrytego wariantu HFE
Spośród 643 osób aż 424 pacjentów, czyli 65,9%, miało wynik typu dzikiego — bez wykrytego istotnego wariantu w genie HFE.
To ważna informacja kliniczna: u wielu osób kierowanych do diagnostyki z powodu podejrzenia zaburzeń gospodarki żelazem klasyczne warianty HFE nie muszą być obecne. W takich sytuacjach przyczyną nieprawidłowych parametrów żelaza mogą być inne geny, choroby wątroby, stan zapalny, zespół metaboliczny, alkohol, suplementacja, transfuzje lub inne czynniki.
H63D był najczęstszym wariantem
Najczęściej wykrywanym wariantem był H63D.
Autorzy stwierdzili:
- H63D heterozygotyczny u 166 osób, czyli 25,8% badanych,
- H63D homozygotyczny u 32 osób, czyli 4,9% badanych.
Łącznie H63D występował u 199 osób, czyli u około 30,9% całej grupy — w postaci heterozygotycznej, homozygotycznej albo złożonej z innym wariantem.
To potwierdza, że w populacji tureckiej H63D jest stosunkowo częsty.
C282Y był rzadki
Znacznie rzadziej wykrywano wariant C282Y, czyli klasyczny wariant związany z hemochromatozą w populacjach północnoeuropejskich.
W badaniu stwierdzono:
- C282Y heterozygotyczny u 7 osób, czyli 1,08%,
- C282Y homozygotyczny u 4 osób, czyli 0,6%,
- złożoną heterozygotyczność C282Y/H63D u 1 osoby, czyli 0,1%.
To bardzo istotne. W populacjach północnoeuropejskich homozygotyczność C282Y odpowiada za większość klasycznych przypadków hemochromatozy HFE-zależnej. W tej tureckiej grupie taki genotyp był jednak rzadki.
Częstości alleli: H63D dominuje, C282Y jest niski
Autorzy obliczyli częstość alleli na podstawie 1286 alleli, bo każdy z 643 pacjentów ma dwie kopie genu.
Najczęstszy był:
- H63D — częstość allelu 0,183, czyli 18,3%.
Dla porównania:
- C282Y — częstość allelu 0,012, czyli 1,2%.
Pozostałe warianty HFE były bardzo rzadkie. Wśród nich znalazły się m.in.:
- p.Arg224Trp,
- p.Arg71*,
- wariant splicingowy c.340+1G>A,
- p.Pro70Thr,
- p.Leu167=,
- p.Ser65Cys.
Każdy z nich występował pojedynczo lub prawie pojedynczo.
Co to oznacza dla diagnostyki hemochromatozy?
Najważniejszy przekaz badania jest następujący: wynik genetyczny HFE trzeba interpretować w kontekście populacji, z której pochodzi pacjent.
W Europie Północnej wariant C282Y jest stosunkowo częsty, a jego homozygotyczność ma duże znaczenie diagnostyczne. W Turcji — podobnie jak w wielu populacjach śródziemnomorskich, bliskowschodnich i azjatyckich — C282Y jest dużo rzadszy.
Z kolei H63D jest częsty, ale jego znaczenie kliniczne jest bardziej ograniczone. Samo wykrycie H63D, zwłaszcza w jednej kopii, nie oznacza automatycznie hemochromatozy.
H63D: częsty wariant, ale zwykle o niskiej penetracji
Autorzy podkreślają, że znaczenie kliniczne H63D pozostaje przedmiotem dyskusji. Wariant ten jest szeroko rozpowszechniony w wielu populacjach, ale jego penetracja jest znacznie niższa niż C282Y.
W praktyce oznacza to, że osoba z wynikiem:
- H63D heterozygotyczny
najczęściej nie ma klasycznej dziedzicznej hemochromatozy tylko z powodu tego wariantu.
Większe znaczenie może mieć:
- H63D homozygotyczny, szczególnie gdy występują inne czynniki ryzyka,
- C282Y/H63D, czyli złożona heterozygotyczność,
- obecność innych wariantów genetycznych,
- współistniejące choroby wątroby,
- alkohol,
- zespół metaboliczny,
- przewlekły stan zapalny,
- suplementacja żelaza.
Dlatego wynik H63D powinien być zestawiony z parametrami biochemicznymi, zwłaszcza z ferrytyną i wysyceniem transferryny.
Dlaczego C282Y jest rzadki w Turcji?
Wariant C282Y ma silny związek z pochodzeniem północnoeuropejskim. W literaturze opisuje się jego wyraźny gradient geograficzny: jest częstszy na północy Europy, a rzadszy w kierunku południa, Bliskiego Wschodu i Azji.
Turcja ma wyjątkowe położenie genetyczne i historyczne — leży na styku Europy, Anatolii, Bliskiego Wschodu i Azji Centralnej. Populacja turecka ukształtowała się w wyniku wielu historycznych migracji i mieszania się grup etnicznych.
Właśnie dlatego profil wariantów HFE w Turcji nie jest taki sam jak w Irlandii, Wielkiej Brytanii, Skandynawii czy północnej Francji. Autorzy określają go jako pośredni między populacjami europejskimi a bliskowschodnio-azjatyckimi.
Ważny wniosek: nie każdy pacjent z przeciążeniem żelazem ma klasyczne HFE
Badanie pokazuje też praktyczny problem diagnostyczny. Jeżeli u pacjenta z Turcji lub podobnego regionu występują objawy albo parametry sugerujące przeciążenie żelazem, a nie wykrywa się klasycznego genotypu C282Y/C282Y, nie oznacza to automatycznie, że problem nie istnieje.
U części pacjentów warto rozważyć:
- inne geny związane z hemochromatozą,
- duże delecje lub duplikacje w HFE,
- inne zaburzenia gospodarki żelazem,
- wtórne przyczyny hiperferrytynemii,
- choroby wątroby,
- czynniki środowiskowe i metaboliczne.
Autorzy zwracają uwagę, że w populacjach, gdzie C282Y jest rzadki, przy podejrzeniu klinicznej hemochromatozy większego znaczenia nabiera szersza diagnostyka, a nie tylko panel dwóch najpopularniejszych wariantów HFE.
Co badanie mówi o mężczyznach i kobietach?
W badanej grupie było znacznie więcej mężczyzn niż kobiet. To zgodne z obserwacją kliniczną, że jawna hemochromatoza częściej ujawnia się u mężczyzn.
Jednym z powodów jest fizjologiczna utrata żelaza u kobiet w wieku rozrodczym — przez miesiączki i ciąże. U kobiet kumulacja żelaza może być opóźniona, a objawy mogą pojawiać się później.
Trzeba jednak pamiętać, że omawiane badanie nie analizowało penetracji choroby ani nasilenia objawów u kobiet i mężczyzn. Pokazało jedynie, że wśród osób kierowanych na badanie HFE dominowali mężczyźni.
Ograniczenia badania
Praca dostarcza ważnych danych, ale ma istotne ograniczenia.
Po pierwsze, była to analiza z jednego ośrodka. Może więc częściowo odzwierciedlać specyfikę pacjentów kierowanych do konkretnego szpitala, a nie całej populacji Turcji.
Po drugie, badanie obejmowało osoby kierowane na diagnostykę, a nie losowo wybraną próbę populacyjną. To oznacza możliwość tzw. biasu skierowania — w grupie mogły być nadreprezentowane osoby z podejrzeniem zaburzeń żelaza.
Po trzecie, autorzy nie uwzględnili danych klinicznych i biochemicznych. Nie wiadomo więc, które osoby rzeczywiście miały podwyższoną ferrytynę, wysokie wysycenie transferryny, objawy choroby albo uszkodzenia narządowe.
Po czwarte, badanie nie pozwala ocenić penetracji poszczególnych genotypów. Nie odpowiada więc na pytanie, jaki odsetek osób z H63D/H63D lub C282Y/H63D rzeczywiście rozwinie przeciążenie żelazem.
Po piąte, nie analizowano dużych delecji i duplikacji genu HFE metodami uznawanymi za złoty standard.
Co z tego wynika dla pacjentów?
Dla pacjentów najważniejszy przekaz jest praktyczny: samego wyniku genetycznego nie należy interpretować w oderwaniu od badań krwi i obrazu klinicznego.
Jeśli w wyniku pojawia się:
- C282Y/C282Y — wymaga to szczególnej uwagi, bo jest to klasyczny genotyp wysokiego ryzyka hemochromatozy HFE-zależnej.
- C282Y/H63D — może zwiększać ryzyko przeciążenia żelazem, ale ekspresja kliniczna jest zmienna.
- H63D/H63D — może być związany z łagodnym lub umiarkowanym przeciążeniem żelazem u części osób, zwłaszcza przy dodatkowych czynnikach.
- H63D w jednej kopii — zwykle nie wystarcza do rozpoznania hemochromatozy.
- brak wariantów HFE — nie wyklucza innych przyczyn wysokiej ferrytyny lub przeciążenia żelazem.
W każdym przypadku kluczowe są:
- ferrytyna,
- wysycenie transferryny,
- aktywność enzymów wątrobowych,
- morfologia krwi,
- wywiad rodzinny,
- choroby współistniejące,
- ocena lekarska.
To badanie dobrze przypomina, że hemochromatoza nie jest jedną prostą chorobą o identycznym podłożu genetycznym u wszystkich ludzi. Najbardziej znana postać HFE-zależna z wariantem C282Y jest częsta głównie w populacjach północnoeuropejskich. W innych regionach świata rozkład wariantów może wyglądać inaczej.
W populacji tureckiej, według omawianej pracy, dominuje H63D, natomiast C282Y jest rzadki. To oznacza, że diagnostyka i poradnictwo genetyczne powinny uwzględniać pochodzenie populacyjne pacjenta.
Najważniejszy wniosek
Badanie 643 pacjentów z Turcji wykazało odmienny profil wariantów HFE niż ten znany z populacji północnoeuropejskich. Najczęściej występował wariant H63D, zwłaszcza w jednej kopii, natomiast klasyczny wariant C282Y był rzadki.
Wniosek praktyczny jest jasny: interpretacja badań HFE powinna być populacyjnie dostosowana i zawsze łączona z wynikami biochemicznymi oraz obrazem klinicznym. Samo wykrycie H63D, szczególnie w heterozygocie, nie powinno automatycznie prowadzić do rozpoznania hemochromatozy. Z drugiej strony brak C282Y nie wyklucza innych postaci zaburzeń gospodarki żelazem.