Przewlekłe przeciążenie żelazem jako czynnik ryzyka zaburzeń parametrów śliny oraz powstawania próchnicy

Nadmiar żelaza może zaburzać funkcjonowanie gruczołów ślinowych i sprzyjać próchnicy – obserwacje korelacyjne z parametrami śliny (pH, buforowość) i ferrytyną.

Przewlekłe przeciążenie żelazem, występujące np. w hemochromatozie lub jako wtórny efekt transfuzji, prowadzi do stopniowej akumulacji żelaza w tkankach i rozwoju wielu powikłań ogólnoustrojowych. Markerem tego stanu jest m. in. podwyższone stężenie ferrytyny w surowicy, które swoiście odzwierciedla stopień akumulacji żelaza. Coraz więcej dowodów wskazuje, że nadmiar żelaza wpływa negatywnie również na środowisko jamy ustnej.Obserwuje się bowiem obniżenie pH śliny, obniżoną zdolność buforową oraz sprzyjające warunki do rozwoju próchnicy. Zaburzenia te wynikają zarówno z bezpośredniego toksycznego działania żelaza na gruczoły ślinowe (oksydacja, włóknienie), jak i z modulacji mikrobioty jamy ustnej. Dlatego pacjenci z przeciążeniem żelazem są szczególnie narażeni na rozwój próchnicy zębów, a korelacja między podwyższonym poziomem ferrytyny a stanem środowiska jamy ustnej zasługuje na szczególną uwagę.

Metoda

W badaniu przekrojowym oceniano:

  • stan uzębienia (wskaźnik DMF‑T),
  • parametry śliny (pH i pojemność buforowa),
  • stężenie ferrytyny w surowicy jako wskaźnik przeciążenia żelazem.

Następnie analizowano korelacje pomiędzy ferrytyną i parametrami śliny a nasileniem próchnicy.

Wyniki

  • Średnie pH śliny u osób z przeciążeniem żelazem wynosiło 5,74 ± 0,63 – czyli środowisko wyraźnie kwaśne,
  • Pojemność buforowa była obniżona (3,98 ± 0,21),
  • Wskaźnik próchnicy (DMF‑T) był wysoki (6,17 ± 1,97),
  • Średnie stężenie ferrytyny było znacznie podwyższone – 5830,54 ± 2823,91 ng/mL.

Analizy korelacyjne wykazały:

  • ujemny związek pomiędzy ferrytyną a pH śliny (r = -0,718),
  • ujemny związek pomiędzy ferrytyną a buforowością (r = -0,737),
  • dodatnią korelację ferrytyny z nasileniem próchnicy (DMF‑T) (r = 0,696),
  • bardzo silne ujemne korelacje między parametrami śliny a DMF‑T (r ≈ -0,91).

Wnioski

Przeciążenie żelazem (wysoka ferrytyna, hemochromatoza) jest ściśle związane z pogorszeniem parametrów śliny i rozwojem próchnicy. Nadmiar żelaza prowadzi do:

  • zakwaszenia środowiska jamy ustnej,
  • obniżenia zdolności neutralizacji kwasów przez ślinę,
  • sprzyjania rozwojowi bakterii kwasolubnych (np. Streptococcus mutans).

Konsekwencją jest większa podatność na próchnicę, która może stanowić jedno z pozadentystycznych powikłań hemochromatozy czy innych stanów przeciążenia żelazem. Wyniki podkreślają potrzebę stałego monitorowania oralnego pacjentów z wysokimi wartościami ferrytyny i wdrażania zintegrowanych protokołów profilaktycznych w tej grupie chorych.

Referencja (materiał bazowy):
Ramadhani A, Pramuditya HZ, Nurcahyani PS, Taqwim A, Basalamah M, Widodo AHB, Rujito L. Iron overload, compromised salivary function, and dental caries risk in beta-thalassemia major: A cross-sectional study. Indonesian Journal of Dentistry. 2025;5(2):109–116. doi:10.26714/ijd.v5i2.17807 link

Podobało się?

Portal ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Informacje nie stanowią porady medycznej i nie zastąpią konsultacji z lekarzem.

Wszystkie artykuły