Żelazo a choroba Parkinsona – rola żelaza w neurodegeneracji

Żelazo w mózgu, Parkinson, stres oksydacyjny, ferroptoza i perspektywy terapii.

W naszym mózgu żelazo pełni wiele ważnych funkcji. Uczestniczy w oddychaniu mitochondriów (czyli „elektrowni” komórek), pomaga w tworzeniu osłonek mielinowych dla nerwów oraz bierze udział w produkcji i przetwarzaniu neuroprzekaźników, które umożliwiają nam myślenie, pamięć i kontrolę ruchów. Dzięki temu żelazo jest niezbędne dla zdrowych neuronów i sprawności umysłowej.

Jednakże, jak w wielu sprawach – wszystko zależy od dawki. Gdy żelaza jest za dużo, zaczyna ono działać jak „iskra”, która wywołuje burzę oksydacyjną. Powstają wtedy wolne rodniki – cząsteczki, które mogą uszkadzać komórki i tkanki. Niestety, nasz organizm nie potrafi łatwo pozbyć się nadmiaru żelaza, więc jego nadmierne gromadzenie bywa groźne.

Żelazo i choroba Parkinsona – czy jest między nimi związek?

Choroba Parkinsona (PD) to schorzenie wpływające na ruchy ciała, a także na funkcje umysłowe, które rozwija się w wyniku obumierania specyficznych neuronów w mózgu, głównie tych produkujących dopaminę.

Naukowcy zauważyli, że w mózgach osób chorych na Parkinsona dochodzi do nagromadzenia się żelaza zwłaszcza w takich obszarach jak substantia nigra (istota czarna) – miejscu kluczowym dla kontroli ruchów. W badaniach na dużych grupach ludzi potwierdzono, że poziom żelaza i zmiany w strukturze mózgu w tych obszarach mają związek z rozwojem choroby.

Co więcej, badania pokazały, że aktywacja komórek odpornościowych mózgu zwanych mikroglejem, a także zmiany w stężeniach białek magazynujących żelazo (takich jak ferrytyna) i transporterów (np. transferryny), są powiązane z PD. W modelach zwierzęcych obserwuje się, że nadmiar żelaza prowadzi do stresu oksydacyjnego, uszkodzeń mitochondriów i śmierci neuronów poprzez proces zwany ferroptozą – forma śmierci komórkowej zależna od żelaza.

Żelazo dodatkowo wpływa na białko alfa-synukleinę, które w chorobie Parkinsona staje się toksyczne, tworząc szkodliwe agregaty nasilające degenerację.

Czy możemy skutecznie walczyć z nadmiarem żelaza w mózgu?

Próby farmakologicznego usuwania żelaza z mózgu osób chorych na Parkinsona napotykają na trudności. Jak dotąd nie znaleziono skutecznych i bezpiecznych terapii, które mogłyby odwrócić lub zatrzymać ten proces.

Co dalej?

Zrozumienie mechanizmów, dzięki którym żelazo wpływa na rozwój choroby Parkinsona, jest kluczowe dla opracowania nowych terapii. Badania pokazują, że żelazo odgrywa złożoną rolę – może być zarówno współwinne procesu neurodegeneracji, jak i samo ulegać nagromadzeniu w konsekwencji choroby.

W przyszłości być może uda się opracować leki, które skutecznie zneutralizują toksyczne działanie nadmiaru żelaza bądź zapobiegną jego akumulacji, spowalniając rozwój choroby.

Życie bez żelaza nie byłoby możliwe, jednak tak jak w wielu złożonych systemach biologicznych, także tutaj ważne jest utrzymanie równowagi. Badania nad hemochromatozą i chorobą Parkinsona uczą nas, jak delikatna i skomplikowana jest ta równowaga w naszym mózgu.

Artykuł został opracowany na podstawie publikacji naukowej „Hemochromatosis associated with Parkinson's Disease” autorstwa Lucasa Locatelliego Menegaza i współpracowników, opublikowanej w czasopiśmie Research, Society and Development (2025): https://rsdjournal.org/rsd/article/view/49294/38616

Podobało się?

Portal ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Informacje nie stanowią porady medycznej i nie zastąpią konsultacji z lekarzem.

Wszystkie artykuły